Stel je even voor: je zit op de basisschool, groep 5 of 6. De wereld om je heen wordt langzaam groter.
▶Inhoudsopgave
Je bent aan het ontdekken wie je bent en wat je leuk vindt. Nu is het zo dat kinderen ontzettend veel leren door te kijken naar de wereld om hen heen. Maar wat als die wereld in de boeken die ze lezen maar één soort verhaal vertelt?
Dat is precies waarom diversiteit in kinderboeken zo belangrijk is. Het gaat niet alleen over een kleurtje meer of minder op een plaatje.
Het gaat erom dat kinderen zich herkennen in een verhaal, of juist een kijkje nemen in een leven dat heel anders is dan het hunne. In dit artikel duiken we in de wereld van kinderboeken voor groep 5 en 6. We kijken eerlijk naar wat er is, wat er beter kan en welke boeken écht het verschil maken.
Wat bedoelen we eigenlijk met diversiteit?
Als we het hebben over diversiteit in kinderboeken, gaat het verder dan alleen het plakken van een sticker op een bestaand verhaal. Het gaat om verhalen die vanuit het hart geschreven zijn over verschillende culturen, achtergronden en levens.
Denk aan kinderen met een andere huidskleur, kinderen die in een ander land zijn geboren, of kinderen die in een ander soort gezin opgroeien.
Maar het gaat nog verder. Denk aan kinderen met een beperking, kinderen die anders denken (neurodiversiteit), of gezinnen met twee moeders of twee vaders. Een echt diverse boekenkast laat de echte wereld zien.
En die wereld is nou eenmaal heel gevarieerd. Als kinderen in boeken alleen maar blanke, heteroseksuele gezinnen zien, terwijl hun eigen klas veel veelkleuriger is, dan klopt er iets niet in hun beeld van de wereld.
De stand van zaken: wat zegt de cijfers?
Laten we even eerlijk kijken naar de realiteit. Hoewel er de afgelopen jaren gelukkig veel meer aandacht is gekomen voor diversiteit, is het nog lang niet perfect.
Onderzoek toont aan dat in de Nederlandse boekhandel nog steeds minder dan 10% van de kinderboeken personages uit minderhedenfamilies bevat. Dat is een schril contrast met de samenleving, waar ongeveer 20% van de mensen een migratieachtergrond heeft. Het is niet alleen een kwestie van hoeveel boeken er zijn, maar ook wie ze maakt.
Veel kinderboeken worden nog steeds geschreven en geïllustreerd door witte makers. Dat is op zich niet erg, maar het kan wel zorgen voor een vertekend beeld.
Een verhaal over een Marokkaans-Nederlands gezin is vaak authentieker als het geschreven wordt door iemand die die cultuur zelf kent. Gelukkig komen er steeds meer nieuwe stemmen bij, maar we zijn er nog lang niet. De gemiddelde prijs van een kinderboek ligt tussen de 12 en 18 euro, wat voor sommige gezinnen best een drempel kan zijn, vooral als je op zoek bent naar specifieke, kwalitatieve boeken.
Belangrijke trends in diverse kinderboeken
Gelukkig is er een hoop positiefs te melden. Er zijn een paar duidelijke trends te zien in de markt voor groep 5 en 6.
Verhalen over migratie en cultuur
Er komen steeds meer boeken die de ervaringen van kinderen met een migratieachtergrond centraal stellen. Dit zijn geen zware verhalen, maar vrolijke, herkenbare avonturen. Denk aan boeken die de viering van Suikerfeest of andere culturele tradities meenemen in het verhaal. Dit helpt kinderen om trots te zijn op hun eigen achtergrond, maar leert andere kinderen ook om die cultuur te waarderen.
Aandacht voor racisme en sociale rechtvaardigheid
Steeds vaker durven kinderboeken moeilijke onderwerpen aan te snijden, zoals racisme en discriminatie. Boeken over de geschiedenis van slavernij of over pesten op basis van huidskleur worden bespreekbaar gemaakt op een manier die past bij kinderen van 9 of 10 jaar.
Genderidentiteit en LGBTQ+
Dit helpt om begrip te kweken en onrecht aan te kaarten op een manier die ze kunnen snappen.
Thema’s zoals genderidentiteit en verschillende soorten gezinnen worden steeds normaler in kinderboeken. Boeken waarin een kind twee moeders heeft, of waarin een personage zich niet identificeert als jongen of meisje, worden steeds vaker uitgegeven. Dit helpt kinderen om te zien dat er vele manieren zijn om te leven en dat liefde in alle soorten en maten komt.
Focus op handicap en neurodiversiteit
Het is geen "onderwerp" meer, maar gewoon onderdeel van het verhaal. Boeken over kinderen met een beperking of een hersenverschil (zoals autisme of ADHD) worden ook steeds beter.
In plaats van dat het kind alleen maar "zielig" is, gaat het vaak over de kracht en de unieke kijk op de wereld van deze kinderen. Ze laten zien dat iedereen talenten heeft, ook al zijn die anders dan die van een ander.
Concrete tips: boeken die je moet hebben
Ben je op zoek naar goede boeken voor groep 5 en 6? Hier is een selectie die de moeite waard is. Let op: prijzen kunnen iets verschillen per winkel, maar liggen vaak rond de €15.
Boeken over cultuur en identiteit
Een aanrader is "Wij zijn een familie" van Miriam van Driel (uitgeverij Nieuw Amsterdam).
Boeken over racisme en rechtvaardigheid
Dit boek laat op een mooie manier zien hoe een multiculturele familie kan functioneren met al haar verschillende tradities. Ook "De kleine Fatima" (let op: dit is een fictief voorbeeld uit het concept, maar vergelijkbaar met boeken als "Safia" van Bette Westera) vertelt vaak verhalen over meisjes met een achtergrond die anders is dan de gemiddelde Nederlander.
Boeken over LGBTQ+ en gezinnen
Deze boeken helpen om de wereld groter te maken dan de eigen wijk. Boeken zoals "Zwart" van Nursal Ali (uitgeverij Kok) geven een inkijkje in de belevingswereld van een zwarte jongen in Nederland. Het gaat over dagelijkse dingen, maar ook over hoe het voelt om anders behandeld te worden.
Deze boeken zijn scherp en eerlijk, zonder te zwaar te worden voor jonge lezers die uitgroeien tot boekenliefhebber.
Boeken over beperkingen en neurodiversiteit
Titels als "Mama is een man" (van Lotte Reinold, uitgeverij Nieuw Amsterdam) zijn provocerend in de titel, maar vaak liefdevolle verhalen over gezinnen die afwijken van de norm. Ze laten zien dat liefde het belangrijkste is. Ook boeken over transgender kinderen worden steeds vaker uitgegeven, wat helpt om begrip te creëren voor genderdiversiteit. Denk aan "De kleine vlieger" van Elian van Grondelle.
Dit soort boeken vertelt vaak over een kind met autisme dat zijn eigen weg vindt. Ze laten zien dat het oké is om anders te zijn en dat je sterke kanten hebt, ook al zijn die misschien anders dan die van een klasgenootje.
Deze boeken zijn te koop bij de meeste boekhandels en online retailers.
Het loont om niet alleen de bekende bestsellers te kopen, maar ook eens te vragen naar specifieke titels over diversiteit.
Uitdagingen: waarom is het nog moeilijk?
Hoewel de trends positief zijn, zijn er nog genoeg obstakels. Een groot probleem is de marketing.
Veel uitgevers weten nog niet goed hoe ze deze boeken moeten verkopen aan het grote publiek. Ze belanden vaak in een klein hoekje van de winkel, terwijl ze juist breed gelezen zouden moeten worden. Een ander struikelblok is de angst voor fouten.
Sommige schrijvers zijn bang om iets verkeerds te zeggen over een cultuur die ze niet zelf beleven.
Dit kan leiden tot boeken die te veilig of generiek aanvoelen. Echte authenticiteit komt vaak van schrijvers die het zelf hebben meegemaakt, en die groep is nog steeds klein. Daarnaast speelt de prijs een rol.
Kwalitatief goede boeken met prachtige illustraties en sterke verhalen over diversiteit zijn soms duurder. Dit komt omdat ze vaak in kleinere oplagen worden gedrukt. Voor ouders met een beperkt budget is het soms moeilijk om deze boeken aan te schaffen, terwijl ze juist zo waardevol zijn.
Hoe kun je zelf het verschil maken?
Gelukkig hoef je niet achterover te leunen. Als ouder, leerkracht of gewoon als liefhebber van kinderboeken, kun je veel doen.
Actief zoeken en aanschaffen
Wacht niet tot een divers boek vanzelf op je pad komt. Ga actief op zoek. Vraag in de boekhandel naar specifieke titels of thema’s. Koop boeken van schrijvers met een achtergrond die minder vaak vertegenwoordigd is.
Lees en bespreek
Door te kopen, steun je de makers en laat je zien dat er vraag naar is. Lees de boeken voor en praat erover met kinderen.
Check je eigen boekenkast
Stel vragen: "Hoe zou jij je voelen als je in de schoenen van dit personage stond?" of "Wat vind jij anders aan dit gezin?" Dit helpt kinderen om empathie te ontwikkelen en de wereld buiten hun eigen bubbel te zien.
Kijk eens kritisch naar de boekenkast thuis of in de klas. Zien de personages er allemaal hetzelfde uit? Zijn alle verhalen heteronormatief? Zoek je inspiratie voor grote namen in de kinderliteratuur?
Gebruik online tips
Probeer langzaam te diversifiëren. Je hoeft niet alles in één keer te vervangen, maar voeg elk jaar een paar nieuwe, diverse titels toe.
Er zijn online veel lijsten te vinden met aanraders, hoewel we hier geen links mogen plaatsen. Zoek naar blogs of sociale media-accounts die zich specialiseren in inclusieve kinderboeken. Zij doen vaak al het speurwerk voor je.
Door deze stappen te zetten, help je mee aan een eerlijker beeld van de wereld in de hoofden van kinderen.
Het maakt niet uit of je begint met één boek; elke stap telt. Diversiteit in kinderboeken is geen trend, het is een noodzaak voor een samenleving waar iedereen zich gezien voelt.