Ken je dat? Dat je een konijn ziet en meteen aan Nijntje denkt. Die simpele, dikke vormen, de felle kleuren en die karakteristieke rode broek.
▶Inhoudsopgave
Het is bijna onmogelijk om niet te glimlachen. Achter dit wereldberoemde konijn zit één man: Dick Bruna.
Hij was niet alleen de tekenaar van Nijntje, maar ook een verhalenverteller met een ongelooflijk gevoel voor eenvoud. In dit artikel duiken we in het leven van Bruna en ontdekken we waarom zijn erfenis vandaag de dag nog steeds zo belangrijk is.
De vroege jaren: Een artistieke start
Dick Bruna werd geboren in 1927 in Utrecht. Hij groeide op in een gezin dat al veel met kunst en boeken deed.
Zijn vader was uitgever. Dat is belangrijk om te weten, want het betekende dat Dick al jong in aanraking kwam met de wereld van verhalen en illustraties.
Hij wist al snel dat hij wilde tekenen. Hij vond de traditionele schilderijen die in musea hangen vaak maar saai. Zijn hart lag bij het grafische werk, de reclame en de boekjes.
Voordat Nijntje geboren werd, werkte Bruna als ontwerper voor zijn vaders uitgeverij, A.W. Bruna & Zoon. Hij maakte ontwerpen voor boekomslagen.
Zijn stijl was al snel te herkennen: helder, contrastrijk en met weinig details. Hij leerde dat je met minimale middelen maximale impact kunt bereiken. Die les zou later de basis worden voor Nijntje.
De geboorte van Nijntje
Er is een leuk verhaal over hoe Nijntje ontstond. In 1955 gingen Dick Bruna en zijn vrouw naar het strand.
Zijn zoontje was toen nog een baby. Om hem te vermaken, begon Dick te tekenen op een stuk papier.
Hij tekende een konijn. Een simpel konijn met een hoofd als een bolletje en oren als staafjes. Zijn zoontje moest erom lachen.
Toen vroeg hij zijn vader: "Wat is dat?" En Dick antwoordde: "Dat is een nijntje." Het dialect-woord voor konijn in Utrecht is "nijn". Zo kreeg het konijn haar naam.
De eerste tekening was zwart-wit, maar al snel voegde Bruna de iconische kleuren toe. Hij hield van primaire kleuren: rood, geel, blauw, groen. En hij had een hekel aan bruin. Daarom zie je in de Nijntje-boekjes bijna nooit bruin.
De wereld van Nijntje is er een van helderheid en duidelijkheid. Wat Nijntje zo bijzonder maakt, is de eenvoud.
De kracht van eenvoud
Bruna tekende met de zogenaamde "dunne penseelstreek". Dat betekent dat hij maar één lijn gebruikte om een vorm vast te leggen. Geen potloodlijnen die je nog ziet, maar direct inkt.
Zijn tekeningen zien er makkelijk uit, maar dat zijn ze niet. Elk streepje is precies geplaatst.
Als je een Nijntje-tekening vergelijkt met een tekening van een ander kinderboek, zie je meteen hoe minimalistisch Bruna was. Hij liet ruimte over voor de verbeelding.
Nijntje in de wereld
Wat begon als een verhaaltje voor zijn zoontje, werd een wereldwijd fenomeen.
De boekjes over Nijntje zijn in meer dan 50 talen vertaald. Denk aan Japans, Russisch, Fries en zelfs Farsi. Het is uniek dat een Nederlands personage zo'n wereldwijd succes wordt.
In Japan is Nijntje zelfs een superster. Er zijn speciale Nijntje-musea, niet alleen in Utrecht, maar ook in Shanghai.
Het succes komt niet alleen door de tekeningen. De verhalen gaan over universele thema's.
Nijntje beleeft avonturen die kleine kinderen herkennen: naar de dierentuin gaan, een boerderij bezoeken, vallen en weer opstaan, of verdrietig zijn. Bruna schreef de tekst zelf. Hij las zijn verhalen altijd hardop voor om te kijken of het ritme goed was. Als het niet fijn las, herschreef hij het. Zijn doel was simpel: "Ik wil een boekje maken dat een kind begrijpt en dat de ouder graag voorleest." Net als bij de magische kinderboeken van Roald Dahl, draait het bij deze prentenboeken om de kracht van eenvoud en herkenbaarheid.
De stijl van Dick Bruna: meer dan alleen tekeningen
Hoewel Nijntje zijn beroemdste werk is, was Dick Bruna veel meer dan alleen de tekenaar van dat konijn.
Hij ontwierp ook boekomslagen voor thrillers en romans. Zijn stijl was herkenbaar: vaak zwart-wit met een felle kleur als accent. Als je een boek in de winkel zag liggen met een omslag van Bruna, wist je dat het kwaliteit was.
Hij werkte jarenlang voor uitgeverij A.W. Bruna en later voor andere uitgeverijen.
Hij was een perfectionist. Zijn atelier was een plek van rust.
Hij werkte altijd op dezelfde manier. Eerst schetsen, dan overtrekken met inkt, en dan de kleuren bepalen. Hij hield van helderheid. Dat zie je niet alleen in zijn tekeningen, maar ook in zijn keuzes.
Hij had een hekel aan rommelige dingen. Zijn werk is strak, maar nooit koud. Er zit altijd een soort warmte in, ook als het maar een paar lijnen zijn.
De erfenis: Wat betekent Nijntje vandaag?
Wat betekent de erfenis van Dick Bruna nu? Ten eerste is Nijntje nog steeds een begrip in Nederland.
Bijna elk kind groeit ermee op. Het is een gedeelde ervaring.
Educatieve waarde
Als je "nijntje" zegt, weet iedereen meteen wat je bedoelt. Maar het is meer dan alleen een leuk plaatje. Nijntje is belangrijk voor de taalontwikkeling van kinderen.
De boekjes zijn geschreven in eenvoudig Nederlands. Ze gebruiken basale woorden en korte zinnen. Dit maakt het perfect voor peuters en kleuters. Ze leren niet alleen over dieren en voorwerpen, maar ook over emoties.
Design en kunst
In "Nijntje is verdrietig" leert een kind dat het oké is om soms even niet blij te zijn.
In "Nijntje en de muziek" ontdekt het kind geluid en ritme. De boekjes zijn een veilige manier om de wereld te verkennen.
Naast de inhoud is de vormgeving van Dick Bruna enorm invloedrijk geweest. Hij liet zien dat kinderboekenartistiek mogen zijn. Je hoeft niet te kiezen tussen mooi of leuk.
De combinatie van eenvoud en diepgang heeft een standaard gezet voor de bekendste illustratoren van kinderboeken in Nederland.
Veel hedendaagse tekenaars laten zich nog steeds inspireren door zijn werk. De manier waarop hij kleuren gebruikte – fel en onverwacht – is nu een trend die je overal ziet, van speelgoed tot kleding. Bruna bewees dat je met weinig middelen toch een heel universum kunt bouwen.
Zijn erfenis is niet alleen de stapel boeken die in de kast staan, maar ook een manier van kijken naar de wereld. Het idee dat schoonheid zit in de details die je weglaat, niet in de details die je toevoegt.
Een man van weinig woorden
Dick Bruna was zelf een bescheiden man. Hij gaf weinig interviews en hield niet van ophef.
Hij was gewoon een man die graag tekende. Hij stierf in 2017 op 89-jarige leeftijd. Maar zijn werk leeft voort.
Het Nijntje Museum (het Dick Bruna Huis) in Utrecht trekt nog steeds duizenden bezoekers per jaar. Kinderen kunnen daar echt in de wereld van Nijntje stappen.
Het is zeldzaam dat een kunstenaar zo'n breed publiek bereikt. Zowel peuters als kunstliefhebbers waarderen zijn werk.
Hij bracht de kunst uit de elite en bracht het naar de huiskamer. Iedereen kon het begrijpen.
Conclusie
Dick Bruna was een meester in eenvoud. Met een paar lijnen en felle kleuren creëerde hij een wereld die miljoenen mensen raakt.
Zijn erfenis is er een van verbinding, vergelijkbaar met de tijdloze verhalen van Annie M.G. Schmidt. Nijntje verbindt ouders met kinderen tijdens het voorlezen.
Nijntje verbindt Nederland met de rest van de wereld. En bovenal verbindt het de fantasie van een kind met de realiteit van alledag. Als je de volgende keer een Nijntje-boek ziet liggen, kijk dan eens goed naar de tekening. Het is misschien simpel, maar het zit vol met vakmanschap en liefde. En dat is precies wat de erfenis van Dick Bruna zo waardevol maakt.